— ह्वाइटहाउसमै छोरालाई काँधमा बोकेर राष्ट्रपतिको कुर्सीछेउ उभिएर पत्रकारसँग कुरा गर्नेदेखि हजारौं कर्मचारी रहेका अमेरिकी सरकारका विभिन्न निकायको भविष्य निर्धारण गर्न सक्ने भइसकेका इलन मस्क आफ्ना लगानीकर्ता र उपभोक्ताको विश्वास जित्न भने संघर्ष गरिरहेका छन ।
विशेषगरी विद्युतीय गाडी निर्माता ‘टेस्ला’ को सेयर मूल्यमा देखिएको निरन्तर गिरावट र सामाजिक सञ्जाल कम्पनी ‘एक्स’ को पनि ह्वात्तै घटेको बजार मूल्यांकनले इलन मस्कको ‘दक्षता’ माथि प्रश्न उठेको छ ।
हरेक देशका मामिलामा बोलिरहने र आफू वा व्यवसायसँग सम्बन्ध नै नभएका विषयमा पनि कठोर बन्ने मस्कको राजनीतिक शैलीले उनको व्यवसायमा नकारात्मक प्रभाव बढाउँदै लगेको ब्लुमबर्गका विश्लेषक जोन डोलगायतको धारणा छ । मस्कका एकपछि अर्को उग्र दक्षिणपन्थी अभिव्यक्तिसँगै उनका प्रतिस्पर्धी कम्पनीले विद्युतीय सवारीमा बढाएको विकल्पका कारण टेस्लाको बजार प्रभावित बनेको हो ।
सन् २०२५ को जनवरीमा टेस्लाको व्यापार स्पेनमा ७५, पोल्यान्डमा ४६, स्विडेनमा ४२, जर्मनीमा ५९ र फ्रान्समा ६३ प्रतिशतले खस्किएको छ । युरोपभरिमै टेस्लाको मागमा झन्डै ५० प्रतिशतले गिरावट आएको छ । टेस्लाको ठूलो बजार रहेको चीनमा यही महिना झन्डै १२ प्रतिशतले माग खस्किएको छ । जापान, अस्ट्रेलियालगायत देशमा पनि कम्पनीले आफ्नो व्यवसाय बढाउन संघर्ष गरिरहेको छ । चिनियाँ ब्रान्ड बीवाईडी जस्ता कम्पनीसँगको बढ्दो प्रतिस्पर्धा र मस्कको राजनीतिक संलग्नताका कारण उपभोक्ता टेस्लाबाट टाढिएको अनुमान गरिएको ।
पहिला ट्वीटर भनेर चिनिने मस्कको ‘एक्स’ ले पनि वित्तीय जटिलता झेलिरहेको छ । सन् २०२२ मा ४४ अर्ब डलरमा तत्कालीन ट्वीटर किनेका मस्कले हालै मात्र च्याटजीपीटीको प्यारेन्ट कम्पनी ओपनएआई पनि खरिद गर्ने प्रस्ताव गरे । यो उनका लागि साह्रै प्रत्युत्पादक सावित भइदियो । किनभने ओपनएआईका प्रमुख साम अल्टम्यानले च्याटजीपीटी बेच्ने त परको कुरा जम्मा ९ अर्ब ७४ करोडमा एक्स किनिदिने प्रस्ताव राखे । मस्कले ट्वीटर खरिद गरेदेखि नै यसको मूल्यांकन घटेको घट्यै छ । सन् २०२४ मा फिडेलिटी इन्भेस्टमेन्टले एक्सको बजार मूल्य करिब ९.४ अर्ब डलर उल्लेख गरेको थियो ।
मस्कले एक्सको कन्टेन्ट मोडरेसन नीतिमा फेरबदल गर्नुका साथै अस्थिर रणनीति अवलम्बन गरेपछि विज्ञापनदाता यसबाट अलग भए । मस्कको राजनीतिक संलग्नता र नीतिगत परिमार्जनका कारण उल्लेख्य संख्यामा प्रयोगकर्ताले एक्सबाट आफ्नो खाता डिएक्टिभेट गरेका थिए । उनले ट्वीटर खरिद गर्नासाथ मास्टोडन, ब्लुस्काई, रेडिट, थ्रेड्स, काउन्टर सोसल जस्ता वैकल्पिक एपममा प्रयोगकर्ताको संख्या उल्लेखनीय रूपमा बढेको थियो । ब्रान्ड भ्यालु खस्किएसँगै एक्सको मूल्यांकन कमजोर बन्दै गएको हो ।
हालै मात्र जनवरीमा अमेरिकी सेक्युरिटिज एन्ड एक्सचेन्ज कमिसनले तत्कालीन ट्वीटरको सेयर हस्तान्तरण प्रक्रियामा आवश्यक नियम पालना नभएको भन्दै मस्कविरुद्ध मुद्दासमेत दायर गरेको छ । मस्कका कानुनी झमेला अमेरिकाभित्र मात्रै सीमित छैनन् । जर्मनीको एक अदालतले मस्कको स्वामित्वमा रहेको एक्सलाई राजनीतिक विषयसँग सम्बन्धी पोस्टहरूको पारदर्शिता र डेटा सुरक्षामा प्रश्न उठाउँदै विवरणमा पहुँच दिन आदेश दिएको छ ।
मस्कले आफ्ना प्लाटफर्महरूमार्फत फैलाउने उग्र दक्षिणपन्थी विचारको फ्रान्स, बेलायतजस्ता देशमा राजनीतिक उच्च नेतृत्वले आलोचना र छानबिनको माग गरेका छन । मस्कको कम्पनीले चीनमा थप कडाइ गरिएको नियमको सामना गर्नुपरेको छ । एक्सकै विषयमा मस्कले यसअघि ब्राजिल सरकारसँग पनि भनाभन गरिसकेका छन् । उनका कम्पनीमाथि विभिन्न देशमा श्रमिक र वातावरणीय पक्षमा कानुनी निगरानी सुरु गरिएको छ ।
राजनीतिक सहभागिताले बढाएको मस्कको चुनौती व्यावसायिक क्षेत्रमा मात्र सीमित छैन । गएको डेढ दशकयता झन्डै ३ अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको सरकारी ठेक्का पाउँदै आएका मस्कले ट्रम्प प्रशासनमा लिएको जिम्मेवारीले उनको उक्त व्यावसायिक सहभागितामा स्वार्थको द्वन्द्वसम्बन्धी प्रश्न उठाएको छ । कतिपय सांसद र व्यवसायीले यसबारे आवाज उठाएपछि अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले खरिद गर्ने भनेको झन्डै ४० करोड अमेरिकी डलर बराबरका टेस्ला सवारीसाधनको ठेक्का प्रक्रियामा अहिले टेस्लाको नाम हटाइएको टाइम म्यागजिनले जनाएको छ ।
अमेरिकी नेसनल हाइवे ट्राफिक सेफ्टी एड्मिनिस्ट्रेसनले टेस्लाका स्वचालित गाडीहरूमाथि एकभन्दा बढी कानुनी अनुसन्धान अघि बढाएको छ । सरकारी प्रभावकारिता बढाउनेसम्बन्धी विभाग (डज) मार्फत अमेरिकी अन्तर्राष्ट्रिय विकास नियोग र अमेरिकी सरकारका अन्य निकायमा मस्कले गरेका निर्णयमाथि विभिन्न तहका अदालतमा मुद्दा परेका छन् । मेलनी स्टेन्सबरी, गेरी कोनोली, रोबर्ट गार्सिया, बर्नी स्यान्डर्स, अलेक्जान्ड्रिया अकासियो कोर्टेजलगायत जनप्रतिनिधिले मस्कको शैली र स्वार्थको द्वन्द्वबारे सार्वजनिक प्रश्न उठाउने गरेका छन् ।
मस्कका पछिल्ला अभिव्यक्ति र शैलीले कम्तीमा युरोपेली क्षेत्रमा उनको कम्पनीका ब्रान्ड र व्यावसायिक छविमा थप धक्का पुर्याउन सक्ने उनकै आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) प्लाटफर्म ‘एक्सएआई’ को प्रतिक्रिया छ । तर ट्रम्पसँगको राजनीतिक सामीप्यले मस्कलाई बेफाइदाभन्दा फाइदा नै बढी भइरहेको । नयाँ प्रशासनको ह्वाइटहाउस प्रवेशसँगै अमेरिकी सरकारी संयन्त्रमा अपूर्व पहुँच र प्रभाव बढाएका मस्कमाथि बजारले डिसेम्बरमै अत्यधिक विश्वास देखाएको थियो । टेस्लाको सेयर डिसेम्बरमा ह्वात्तै बढेको थियो भने मस्कले स्पेस एक्सका लागि झन्डै ८० करोड अमेरिकी डलर बराबरको ठेक्का हात पारेका थिए ।
आफ्नो एआई प्लाटफर्म ‘एक्सएआई’ का लागि पनि मस्कले ६ अर्ब डलर बराबरको लगानी जम्मा गरिसकेका छन् । बेलायत, इजरायल, चीन, भारत, ब्राजिलसँगै अन्य देशमा आफ्ना कम्पनी टेस्ला, स्टारलिंकलगायतका लागि गिगाफ्याक्ट्री, पूर्वाधार र अन्य परियोजनाको तयारी वा सुरुवात गरेका मस्कलाई अमेरिकी सरकारमा रहेको पहुँच र प्रभावले थप बलियो बनाउने पक्का छ । सरकारमा रहेको सक्रिय भूमिकाले मस्कलाई आफ्नो विश्वव्यापी प्रभाव अझै बढाउन, बजारको विविधीकरण र विस्तार गर्नुका साथै स्पेस एक्सजस्ता भेन्चरमा नवीनतम प्रविधि विस्तार गर्न सघाउने अनुमान गरिएको छ ।
विश्लेषक र अर्थतन्त्रका जानकार भने मस्कको राजनीतिक सक्रियताले उनको व्यावसायिक रुचिलाई छायामा पारेको टिप्पणी गर्छन् । ‘इलनको ट्रम्पसँगको बाक्लिँदै गएको दोस्तीले उनीप्रतिको सार्वजनिक धारणा फेरिँदै गएको मात्र छैन, संघीय नियमनकर्ताहरूको अनावश्यक निगरानी थपिदिएको छ,’ वायर्डका प्रविधि पत्रकार जेन स्मिथ भन्छिन्, ‘उनका व्यवसायहरू सबैतिर सूक्ष्म निगरानीमा छन् र साना गल्तीहरूमा पनि ठूलो हल्ला गरिनेछ ।’ – एजेन्सीको सहयोगमा
