‘मेडे, मेडे, मेडे... हाम्रा दुवै इन्जिन काम गरिरहेका छैनन्, अब हामी केवल ग्लाइडिङ गरिरहेका छौँ...’ यी शब्द २८ वर्षीय प्रथम अधिकारी डर्क डेजागरले २४ अगस्ट २००१ मा आपतकालीन अवस्थामा भनेका थिए। जब उडानको इन्जिन हावामा बिग्रियो। उडान एयर ट्रान्स्याट फ्लाइट २३६, एयरबस ए३३० थियो।



एट्लान्टिक महासागरभन्दा ३९,००० फिटको उचाइमा ३०६ जना सवार थिए। उडानको इन्जिनले काम गर्न छाडेको ठाउँबाट नजिकको धावनमार्ग करिब १२० किलोमिटर टाढा थियो। यसबाहेक विमानको गन्तव्य १५०० किलोमिटर टाढा थियो।


यो उडान क्यानडाको टोरन्टोबाट पोर्चुगलको राजधानी लिस्बन जाँदै थियो। उडान भरेको करिब पाँच घण्टापछि पाइलटले इन्धन चुहावटका कारण एउटा इन्जिन बन्द भएको महसुस गरे। १३ मिनेटपछि दोस्रो इन्जिनले पनि काम गर्न छोड्यो।


अचम्मको कुरा त्यो रात विमान खसेन। तर एउटा चमत्कार भयो– जसलाई अहिले ‘अजोर्समा चमत्कार’ भनिन्छ। इन्जिन फेल भएपछि पनि अँध्यारो र बरफले भरिएको एट्लान्टिकमा सुरक्षित अवतरण गरियो। यससँगै विमानलाई करिब १२० किलोमिटरसम्म ग्लाइड गर्न लगाइयो।

यो सबैको श्रेय क्याप्टेन रोबर्ट पिस्चे र सह–पाइलट डर्क डेजागरलाई जान्छ। उनीहरूले पूर्ण आत्मविश्वास र धैर्यताका साथ यो असम्भव कार्य पूरा गरे। यो कठिन परिस्थितिमा पनि ३०६ जना बाँचे र यो ग्लाइडर अवतरणले विश्व रेकर्ड बनायो।

null

सबैलाई लाग्यो– हामी मर्दैछौं
उडानको अवतरण त्यति सजिलो थिएन जति देखिन्थ्यो। त्यतिबेला उडानको वातावरण धेरै खतरनाक थियो र सबैजना आत्तिएका थिए। सुरुमा यात्रुहरू यस्तो खतरनाक अवतरणका लागि तयार थिए। तिनीहरूमध्ये धेरैजसोलाई लाग्यो कि अब मर्दैछौं। तर पनि पिचे र डेजाएगरले हाइड्रोलिक प्रणालीको विफलता, विद्युतीय समस्या, क्याबिन समस्या आदिलाई बेवास्ता गरेर यो असम्भव काम गरे।

उडानमा सबैलाई बचाएपछि क्याप्टेन पिचेले क्यानडा फर्केपछि भने, ‘जब तपाईंसँग दोस्रो इन्जिन हुँदैन, ढिलोचाँडो तपाईं तल खस्नुहुन्छ, तपाईंलाई थाहा छ... त्यति नै भयो। तपाईंसँग यात्रुको सुरक्षा बाहेक अरू केहि सोच्ने समय छैन। तपाईंलाई जे सिकाइएको छ त्यही गर्नुपर्छ।’

त्यो रात के भयो ?
एट्लान्टिक महासागरमा इन्जिनमा केही गडबड भएको पत्ता लाग्यो। त्यसपछि पहिले के गडबड छ भनेर पत्ता लगाउने प्रयास गरे। त्यतिबेला पाइलटलाई थाहा नभएको कुरा के थियो भने दायाँपट्टिको इन्जिनमा रहेको इन्धन पाइप चुहिन थालेको थियो। यो हाइड्रोलिक पम्प प्रणालीमा समस्याका कारण भएको थियो। चुहिन रोक्ने इन्जिनलाई तुरुन्तै बन्द गर्नुको सट्टा पाइलटले ट्याङ्कबीच इन्धन स्थानान्तरण गरेर इन्धन सन्तुलन सच्याउने प्रयास गरे। चुहिन लागेको इन्जिनमा इन्धन स्थानान्तरण गर्दा अवस्था झनै खराब भयो।

इन्जिनमा इन्धन बाँकी थिएन र दायाँ इन्जिन चाँडै नै बन्द भयो। पाइलटले इन्धन आपतकाल घोषणा गरे र पोर्चुगिज अजोरेसको टेरसेरा टापुमा अवस्थित सैन्य–नागरिक विमानस्थल लाजेस एयर बेसमा उडान अवतरण गर्ने प्रयास गरे। यसपछि दोस्रो इन्जिन पनि असफल भयो। इन्जिन फेल हुँदा बिजुलीको शक्ति पनि गुम्यो र अब विमान ग्लाइडरमा परिणत भयो।

null

यसरी गरियो अवतरण
डबल इन्जिन फेल भएको समयमा उडान करिब ३९,००० फिटको उचाइमा थियो। त्यो उचाइबाट, प्रत्येक २७ देखि ३१ किलोमिटरमा १००० फिटले उचाइ घट्दै थियो। यसलाई नियन्त्रण गर्न पनि गाह्रो थियो। किनकि रडर, रिभर्स थ्रस्टर र फ्ल्यापहरू (जसले उडानलाई ढिलो गर्न, स्टेयर गर्न र स्थिर बनाउन मद्दत गर्न सक्छ)ले काम गरिरहेको थिएन। पाइलटहरूले आफ्नो ग्लाइड मार्ग नियन्त्रण गर्न विमानको अगाडिको भाग माथि वा तल नियन्त्रण गर्नमा मात्र भर पर्नुपर्थ्यो।

पिचेले लाजेस तर्फ ढिलो तर स्थिर अवतरण सुरु गरे। पाइलटहरूले विमानलाई म्यानुअल रूपमा नियन्त्रण गरे। उनीहरूले इन्जिन थ्रस्ट वा आधुनिक अटोपाइलटको सहायता बिना अवतरण गरे। केबिनमा दबाब कम गरिएको थियो र अक्सिजन मास्क लगाइएको थियो। उडान परिचारिकाहरूले यात्रुलाई समुन्द्रमा सम्भावित अवतरणका लागि तयार गरिरहेका थिए। तलको समुद्र अशान्त थियो, अँध्यारो थियो र नजिकै कुनै जहाज थिएन। पानीमा अवतरण गर्नु एक विकल्प थियो। तर यसलाई जोखिमपूर्ण मानिन्थ्यो।

कडा अवतरण

null

विमान लाजेस एयर बेस नजिक पुग्दा पिचेलाई २५० टन वाइड–बडी जेटलाई बिना थ्रस्ट अवतरण गर्ने जिम्मेवारी दिइएको थियो। इन्जिनहरू बन्द हुँदा विमानले चाँडै गति गुमाउन सक्थ्यो। त्यसैले क्याप्टेन पिचेले उच्च–गतिको अवतरण गर्ने प्रयास गरे। ल्यान्डिङ गियर तल झारिदिए, तर नोज गियर पूर्ण रूपमा फैलिएन। पिचेले गति कायम राखे र विमान अझै पनि पर्याप्त मात्रामा ग्लाइड गर्न सकोस् भनेर सुनिश्चित गरे। त्यसपछि क्याप्टेन पिचेले ३६०–डिग्री टर्नअराउन्ड प्रदर्शन गरे। यसो गर्दा विमानले उचाइ पनि गुमायो।

त्यसपछि उनले उडानलाई एस आकारमा तल झारे। त्यतिन्जेलसम्म धावनमार्ग तयार भइसकेको थियो र आपतकालीन टोलीहरू त्यहाँ पुगेका थिए। बिहान ६:४५ बजे ए–३३० लाजेसको धावनमार्ग ३३ मा कडा अवतरण गर्यो। एक पटक उफ्रियो तर ३,३०० मिटरको धावनमार्गमा रह्यो। २००० मिटरभन्दा बढी यात्रा गरेपछि विमान रोकियो। ब्रेक, स्पोइलर, फ्ल्याप र रिभर्स थ्रस्ट सबै काम नलाग्ने भए। यसले बिजुली बिना १२० किलोमिटरभन्दा बढी यात्रा गरेको थियो। आपतकालीन अवतरणमा सवार सबै ३०६ जना बाँचे भने दुई जनालाई मात्र सामान्य चोटपटक लागेको थियो।

अनुसन्धान पछि मोन्ट्रियलमा गरिएको मर्मत गल्तीका कारण इन्धन चुहावट भएको पत्ता लाग्यो। गलत भाग फरक मोडेलको इन्जिनको थियो। यो यस विमानमा जडान गरिएको थियो। जीवन बचाएकोमा पाइलटहरूको प्रशंसा भए पनि यदि इन्धन चुहावट समयमै पत्ता लागेको भए यो आपतकालीन अवस्था हुने थिएन भन्ने विश्वास गरिएको थियो।