— लामखुट्टेको टोकाइका कारण हुने जापानिज इन्सेफलाइटिसबाट चितवनमा थप एकजनाको मृत्यु भएको छ । भरतपुरको जनस्वास्थ्य कार्यालयले मंगलबार जारी गरेको विवरण अनुसार चितवनमा साउनयता हालसम्म जापानिज इन्सेफलाइटिसबाट १७ जना संक्रमित र ६ जनाको मृत्यु भएको छ ।


'पछिल्लो समयमा संक्रमितमध्ये खैरहनी नगरपालिकाकी ३९ वर्षीया महिलाको उपचारको क्रममा भरतपुरको पुरानो मेडिकल कलेजको शिक्षण अस्पतालमा निधन भएको भन्ने सूचना छ,' जनस्वास्थ्य कार्यालयका प्रमुख दिनेश रूपाखेतीले भने । उनको असोज १२ गते मृत्यु भएको हो । कार्यालयले असोज तीन गते जारी गरेको विवरणमा त्यो बेलासम्म जापानिज इन्सेफलाइटिसबाट चितवनमा कुल १६ जना संक्रमित र संक्रमितमध्ये पाँचजनाको मृत्यु भएको थियो । त्यसपछि एकजना संक्रमित थपिएका हुन् भने पुरानै संक्रमितमध्ये थप एक जनाको मृत्यु भएको हो ।

जापानिज इन्सेफलाइटिसबाट संक्रमित भएकामध्ये ३० प्रतिशतसम्मको मृत्यु पनि हुन सक्ने स्वास्थ्य सेवा विभागको परिवार कल्याण महाशाखाले निकालेको सचेतना प्रचार सामग्रीमा उल्लेख छ । तर चितवनमा योभन्दा बढी मृत्यु भएको छ । चितवनमा संक्रमितमध्ये ३५ प्रतिशतको मृत्यु भएको छ । संक्रमितमध्ये महिलाको संख्या धेरै छ । चितवनमा जापानिज इन्सेफलाइटिसबाट संक्रमित हुनेमा १० जना महिला र ७ जना पुरुष रहेका छन् ।

कसरी सर्छ जापानिज इन्सेफलाइटिस ?

जापानिज इन्सेफलाइटिस भाइरसबाट हुने मस्तिष्क संक्रमण हो । क्युलेक्स लामखुट्टेको टोकाइले मान्छेमा पनि यसको संक्रमण हुन्छ । क्युलेक्स लामखुट्टेले संक्रमित सुँगुर, बङ्गुर वा जंगली चराहरूलाई टोकेर मानिसलाई पनि टोक्दा यो रोग सर्ने स्वास्थ्य सेवा विभागले जानकारी दिएको छ । साँझपख र झिसमिसे बिहानीमा यो लामखुट्टे बढी सक्रिय रहन्छ । धानखेत तथा स्थिर पानी भएको ठाउँ र पानी जमेको क्षेत्र तथा सुँगुर र हाँस फार्म नजिकको बस्ती जापानिज इन्सेफलाइटिसको जोखिम क्षेत्रहरू हुन् ।

मनसुन सुरु भएको साउनदेखि कात्तिकसम्म यो रोगको जोखिम बढ्छ । 'धानखेतको पानी सुकेसँगै कम हुँदै जान्छ । साउन, भदौ र असोज महिना उच्च जोखिममा रहन्छ । कात्तिकसम्मै विशेष ख्याल राख्नु पर्दछ,' भरतपुरको जनस्वास्थ्य कार्यालयका भेक्टर (किट) कन्ट्रोल निरीक्षक राम केसीले भने । ज्वरो आउने, टाउको दुख्ने, वाकवाकी लाग्ने र कमजोरी महसुस हुनु जापानिज इन्सेफलाइटिसका सामान्य लक्षणहरू हुन् ।

१०२ डिग्री फरेनहाइट भन्दा बढी उच्च ज्वरो आउनु, बेस्सरी टाउको दुख्नु, शरीरमा कम्पन हुनु, अर्धचेत वा बेहोस हुनु, शरीर कमजोर वा पक्षघात हुनु र कोमामा जानु यो रोगको गम्भीर लक्षण हो । गम्भीर अवस्थामा मस्तिष्कमा स्थायी प्रकारले क्षति भएर पक्षघात हुने र निधन पनि हुने गर्दछ । त्यसैले सामान्य लक्षण देखिएमा मान्यता प्राप्त स्वास्थ्य संस्था र स्वास्थ्यकर्मी चिकित्सकको सल्लाहमा परीक्षण र उपचार प्रक्रिया सुरू गर्न भेक्टर कन्ट्रोल निरीक्षक राम केसीले अपिल गरेका छन् ।



लामखुट्टेको टोकाइबाट जोगिनु र लामखुट्टे वृद्धि नहोस भन्नका लागि पानी जम्न नदिने, सरसफाइमा ध्यान दिन पनि उनले सुझाव दिए । १५ वर्षमुनिका वालबालिका,धानबाली, सुँगुर, बङ्गुर र हाँस फार्म नजिकका बासिन्दा, कृषक तथा ग्रामीण क्षेत्रका मानिसहरू र यी क्षेत्रमा आउजाउ गर्नेहरू जापानिज इन्सेफलाइटिसको जोखिममा हुन्छन् ।

चितवनमा सवैभन्दा धेरै संक्रमित भरतपुर महानगरपालिकाभित्रका छन् । भरतपुरका सातजना, खैरहनीका चारजना, राप्ती र कालिकाका दुई दुईजना र माडी तथा रत्ननगर नगरपालिकाका एक-एकजना संक्रमित भएका छन् । मृत्यु हुनेमध्ये भरतपुर र राप्तीका दुई-दुई जना र खैरहनी र कालिका नगरपालिकाका एक-एक जना रहेको जनस्वास्थ्य कार्यालयले जानकारी दिएको छ ।

संक्रमितमध्ये तीन जना १५ वर्षमुनिका, पाँचजना १५ देखि ६० वर्षसम्मका र ९ जना ६० वर्षभन्दा माथिको उमेरका छन् । त्यसैगरी निधन हुनेमा ७० वर्षका दुई जना छन् । ८९, ८१, ४२ र ३९ वर्षका एक-एक जनाको निधन भएको छ । लामखुट्टेको टोकाइबाट जोगिनु यस रोगबाट जोगिने उपाय हो । यसका साथै यसको खोप पनि छ । संक्रमितमध्ये १५ जनाले खोप नै नलगाएको पाइएको थियो भने दुईजनाले खोप लगाए नलगाएको प्रस्ट नभएको जनस्वास्थ्य कार्यालयले जनाएको छ ।