। युगान्डाका राष्ट्रपति योवेरी मुसेभेनीले आफ्नो ४० वर्षे शासन लम्ब्याउन खोज्दा विपक्षीहरूमाथि दमनलाई थप कडा बनाउँदै मंगलबारदेखि युगान्डाका अधिकारीहरूले राष्ट्रव्यापी इन्टरनेट पहुँच बन्द गरेका छन्।
राज्य र सुरक्षा निकायहरूमा पूर्ण नियन्त्रण राखेका ८१ वर्षीय नेताले बिहीबारको निर्वाचनबाट आफ्नौ सातौँ कार्यकाललाई अनुमोदन गर्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
को हुन् योवेरी मुसेभेनी ?
युगान्डाका राष्ट्रपति योवेरी मुसेभेनीले चार दशकको शासनमा छन् । युगान्डाको आधुनिक इतिहासमा योवेरी मुसेभेनी एउटा यस्तो नाम हो, जसलाई कतिपयले स्थिरताको प्रतीक मान्छन् भने कतिपयले अधिनायकवादी शासकका रूपमा हेर्छन्।
सन् १९८६ देखि निरन्तर सत्तामा रहेका मुसेभेनीले आफ्नो शासनकाललाई ४० वर्ष पुर्याउन खोज्दा युगान्डाको राजनीति अहिले अत्यन्तै अप्ठ्यारो अवस्थामा पुगेको छ । पछिल्लो समयमा विपक्षीहरूमाथि दमन र राष्ट्रव्यापी इन्टरनेट बन्द गर्ने कदमले उनको सत्ता जोगाउने तृष्णालाई पुनः उजागर गरेको छ।
योवेरी मुसेभेनीको सत्ता यात्रा सैन्य विद्रोहबाट सुरु भएको थियो। इदी अमिन र मिल्टन ओबोटे जस्ता क्रूर शासकहरूको अन्त्यपछि ‘नेशनल रेसिस्टेन्स आर्मी’ (एनआरए) को नेतृत्व गर्दै मुसेभेनीले सन् १९८६ मा सत्ता कब्जा गरेका थिए।
सुरुका वर्षहरूमा उनले युगान्डालाई गृहयुद्धबाट मुक्त गराउन, आर्थिक सुधार ल्याउन र एचआईभी/एड्स विरुद्धको लडाइँमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए। उनलाई त्यतिबेला पश्चिमी देशहरूले ‘अफ्रिकाको नयाँ पुस्ताको आशावादी नेता’ का रूपमा हेरेका थिए।
मुसेभेनीको सत्ताप्रतिको मोह तब देखिन थाल्यो जब उनले संविधानमा रहेका कार्यकालका सीमाहरूलाई हटाउन थाले।
सन् २००५ मा उनले संविधान संशोधन गरेर राष्ट्रपतिको दुई कार्यकालको सीमा हटाए। सन् २०१७ मा उनले राष्ट्रपतिको उमेर हद (७५ वर्ष) लाई पनि हटाउन लगाए, जसले गर्दा उनी आजीवन राष्ट्रपति बन्न सक्ने बाटो खुल्यो।
पछिल्ला वर्षहरूमा मुसेभेनीका लागि सबैभन्दा ठूलो चुनौती लोकप्रिय गायकबाट राजनीतिज्ञ बनेका बबी वाइनबाट आइरहेको छ। युवा पुस्ताको समर्थन पाएका वाइन र अन्य विपक्षी नेताहरूमाथि मुसेभेनी प्रशासनले चरम दमन गर्दै आएको छ।
मङ्गलबारदेखि युगान्डाका अधिकारीहरूले राष्ट्रव्यापी रूपमा इन्टरनेट सेवा बन्द गरेका छन्। यो कदमलाई निर्वाचन वा विरोध प्रदर्शनको समयमा सूचना प्रवाह रोक्न र विपक्षीहरूको संगठनलाई कमजोर पार्न चालिएको पुरानै रणनीतिका रूपमा अर्थ्याइएको छ ।
इन्टरनेट बन्द गर्दा सर्वसाधारणको अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता मात्र खोसिएको छैन, बरु निर्वाचनको पारदर्शितामाथि पनि गम्भीर प्रश्न उठेको छ।
मुसेभेनीले सेना र प्रहरीलाई आफ्नो व्यक्तिगत सुरक्षा कवचका रूपमा प्रयोग गर्दै आएका छन्। युगान्डामा अझै पनि बेरोजगारी र भ्रष्टाचार व्याप्त छ, जसले गर्दा युवाहरूमा चरम असन्तुष्टि छ। एम्नेस्टी इन्टरनेशनल जस्ता संस्थाहरूले युगान्डामा राजनीतिक हत्या, गैरकानुनी थुना र यातनाका घटनाहरू बढिरहेको रिपोर्ट सार्वजनिक गरेका छन्।
युगान्डालाई दशकौँ अघिको अराजकताबाट बाहिर त निकालेका योवेरी मुसेभेनी अहिले आफैँ सत्ता टिकाउन अराजक बन्दै गएको आरोप छ। ४० वर्षको शासनपछि पनि सत्ता नछोड्ने उनको ढिपीले युगान्डामा लोकतन्त्रको भविष्य अन्धकारमा पारेको छ।
राष्ट्रसंघको चिन्ता
युगान्डामा निर्वाचनअघि इन्टरनेट बन्द हुनु ‘गम्भीर चिन्ताको’ विषय भएको संयुक्त राष्ट्रसंघले बुधबार बताएको छ ।
संयुक्त राष्ट्रसंघ मानवअधिकार कार्यालयले भनेको छ, ‘इन्टरनेटमा लगाइएको प्रतिबन्ध र भोलिको चुनावअघि १० वटा गैरसरकारी संस्थालाई निलम्बन गर्नु गम्भीर चिन्ताको विषय हो ।’
कार्यालयद्वारा जारी विज्ञप्तिमा भनिएको छ, ‘संचार र सूचनामा खुला पहुँच स्वतन्त्र र वास्तविक चुनावको कुञ्जी हो। सबै युगान्डालीहरूले आफ्नो भविष्य र आफ्नो देशको भविष्य निर्माण गर्न भाग लिन सक्षम हुनुपर्दछ।’
मानव अधिकार अनुगमनकारी संस्थाहरूले युगान्डाका अधिकारीहरूले हालै जारी गरेको आदेश कम्तिमा १० वटा गैरसरकारी संस्थाहरूलाई उनीहरूको गतिविधि रोक्न आदेश दिएको तर्क गरेको छ ।
शुक्रबार जारी गरिएको एक रिपोर्टमा संयुक्त राष्ट्रसंघको अधिकार कार्यालयले युगान्डाका अधिकारीहरूले फरक विचार राख्ने पक्षलाई दबाउन कडा कानून प्रयोग गरेको विस्तृत विवरण दिएको छ, जसमा एनजीओहरूमा नियन्त्रण कडा पार्नु पनि समावेश छ।
कार्यालयले भनेको छ, ‘सुरक्षा बलले चुनावको पूर्वसन्ध्यामा शान्तिपूर्ण सभाहरूलाई तितरबितर पार्न र राजनीतिक विपक्षीहरूलाई लक्षित गर्दै स्वेच्छाचारी गिरफ्तारी र लामो समयसम्म पूर्व–परीक्षण हिरासतमा राख्न अवैध रूपमा बन्दुक र प्रत्यक्ष गोला बारुद प्रयोग गरेको थियो।’
शुक्रबार संयुक्त राष्ट्रसंघको मानवअधिकार कार्यालयले युगान्डामा राजनीतिक विपक्षी, अधिकारकर्मी, पत्रकार र असहमत विचार भएका व्यक्तिहरूविरुद्ध ‘व्यापक दमन’ को वातावरणबीच निर्वाचन हुन लागेको बताएको छ।
-एएफपी लगायत एजेन्सीहरूको सहयोगमा
