— साउदी अरेबियाले विभिन्न क्षेत्रमा आफ्नै नागरिकलाई अनिवार्य राख्नुपर्ने नीति (साउदीकरण)लाई कडाईका साथ कार्यान्वयन गर्न थालेपछि उच्च पदमा पुगेका नेपालीसहित आप्रवासी श्रमिकको रोजगारी संकटमा पर्न थालेको छन् । उनीहरुको भिसा नै नवीकरण गर्न छाडेको छ ।
साउदीले निजी क्षेत्रका कम्पनीले उच्च तह र विशेषज्ञ तहमा साउदीकै नागरिकलाई राख्ने नीति लिएको छ । एक इन्जिनियरीङ कम्पनीमा कार्यरत नेपाली इन्जिनियर रमण शाहले आफ्नो ठाउँमा साउदी नागरिकले अवसर पाएको बताए । ‘म यो कम्पनीमा ८ वर्षदेखि काम गरिरहेको थिएँ । कम्पनीले मलाई निरन्तरता राख्न नसकिने जानकारी दिएको छ । हाम्रो कम्पनीले अनिवार्य रुपमा ३० प्रतिशत साउदीको इन्जिनियर पुर्याउनुपर्ने बाध्यता छ,’ उनले भने,‘त्यसपछि भारतीय इन्जिनियरहरुको दवदवा छ ।’
गत डिसेम्वर ३१ मा मानव शंशाधन तथा सामाजिक विकास मन्त्रालयले ६ महिनाभित्र ३० देखि ४६ प्रतिशत इन्जिनियर साउदी नागरिक नै हुनुपर्ने नियम सार्वजनिक गरेको थियो । यसलाई कम्पनीहरुले कार्यान्वयनमा लैजान थालेको छ । ‘साउदीमा कति नेपाली इन्जिनियरहरु छ भन्ने यकिन तथ्याङ छैन । तर जहा साउदी इन्जिनियर कम छ । त्यहा भएका विदेशी इन्जिनियरले छोड्नुपर्नेछ,’ शाहले भने ।
साउदीले प्राविधिक क्षेत्रमा मात्रै नभएर प्रशासनिक र स्वास्थ्य क्षेत्रमा पनि साउदीकरणको नीति छ । प्रशासनिक क्षेत्र र मानव शंशाधनमा पनि शतप्रतिशत साउदीकरण छ । मानव शंशाधन व्यवस्थापक, मानव संशाधन सहायक, कम्पनी प्रतिनिधि (पिआरओ), सुरक्षा गार्ड साउदी नै हुनुपर्ने छ ।
सिभिल इन्जिनियर, आर्किटेक्ट, विद्युत उत्पादन इन्जिनियर, औद्योगिक इन्जिनियर, विद्युतीय/मेकानिकल इन्जिनियर, प्राविधिक इन्जिनियरिङ टेक्निसियन कम्तीमा ३० प्रतिशत राख्नुपर्ने बाध्यकारी नियम छ ।
स्वास्थ्य सेवा तथा फार्मेसी क्षेत्रमा ८० प्रतिशतसम्म साउदी नागरिक नै राख्नुपर्ने नीति छ । जसमा मेडिकल ल्याबोरोटरी ७० प्रतिशत, फिजियोथेरापी ८० प्रतिशत, रेडियोलोजी ६५ प्रतिशत, दन्तचिकित्सा ५५ प्रतिशत र फार्मेसीमा ६५ प्रतिशत र पर्यटन तथा आतिथ्य क्षेत्रमा सत प्रतिशत साउदी नागरिक नै राख्नुपर्ने छ । २०२७ को जनवरीसम्म सेफ भने ३० प्रतिशत राख्नुपर्ने नीति लिएको छ ।
खरिद क्षेत्रमा पनि ७० प्रतिशत राख्नुपर्ने नीति ल्याएको छ । कारका स्पेयर पार्ट्स, कपडा, इलेक्ट्रोनिक्स लगायत विभिन्न खुद्रा क्षेत्र साउदी नागरिकका लागि मात्र सीमित गरिएको छ । लेखापाल पनि खुम्चाइएको छ ।
रोजगार विज्ञ युवराज वस्नेत नेपाली श्रमिक सीपमा ध्यान नदिए रोजगार अवसर खुम्चिने बताउँछन् । ‘साउदीकरण नीतिले आफ्ना नागरिकलाई नै पहिलो प्राथमिकता दिएको देखिन्छ । यसले अब साउदीको श्रम बजारमा साउदी नागरिक नै अब्बल हुँदै गएको भन्ने देखाउँछ,’ उनले भने,‘अब नेपालीसहित विदेशी श्रमिक निश्चित पेशा र क्षेत्रमा मात्रै अवसर पाइन्छ भन्ने हो ।’
साउदीले अदक्ष बजारमा पनि सीपयुक्त श्रमिक नै लैजाने नीति लिएको छ । उसले सीप प्रमाणीकरण भएका मात्रै श्रमिक लैजाने योजना छ । नेपालबाट साउदीले प्रत्येक बर्ष ८० हजारदेखि एकलाख जनासम्म श्रमिक लगिरहेको छ । नेपाल र साउदीबीच जनवरीको अन्तिम साता हुन गइरहेको श्रम सम्झौता पनि सामान्य श्रमिकमा मात्रै केन्द्रित छ । श्रम मन्त्रालयको श्रम प्रतिवेदन २०२४ अनुसार सामान्य श्रमिकको हैसियतमा ६७.७ प्रतिशत, सेवा तथा बिक्री क्षेत्रमा ८. ७ प्रतिशत र चालक/मेसिन अपरेटर क्षेत्रमा १२.२ प्रतिशत रहेका छन् ।
