— विश्वको सबैभन्दा ठूलो ई–कमर्स प्लाटफर्म अमेजनले आफ्ना कम्पनीहरूबाट विश्वव्यापी रूपमा झन्डै १६ हजार कर्मचारी कटौती गर्ने घोषणा गरेको छ ।
पछिल्लो तीन महिनामा कम्पनीले गरेको यो दोस्रो ठूलो जनशक्ति छाँटकाँट हो । कम्पनीले आफ्ना बाँकी भौतिक स्टोर, किराना र गो मार्केटहरू बन्द गर्ने जनाएको छ । ग्राहकको हत्केला स्क्यान गरेर रकम भुक्तानी गर्न मिल्ने प्रविधि ‘अमेजन वान’ पनि बन्द हुने भएको छ ।
अमेजनले यसअघि सन् २०२५ को अक्टोबरमा लगभग १४ हजार पद खाली गरेको रिपोर्ट बाहिरिएका थिए । पछिल्लो कटौतीसँगै अमेजनबाट ३० हजारभन्दा बढीले रोजगारी गुमाएका छन् । कम्पनीकी वरिष्ठ उपाध्यक्ष बेथ गलेतीले एक मेमोमा भनेकी छन्, ‘जुन पद र प्रणालीहरूले कामको गति र निर्णय क्षमतामा बाधा पुर्याइरहेका छन्, तिनलाई घटाएर कार्य क्षमता सुधार्दै जाने हाम्रो लक्ष्य छ ।’
अमेजनले सन् २०२२ र सन् २०२३ मा पनि करिब २७ हजार कर्मचारी कटौती गरेको थियो । त्यसलाई कोभिड महामारीपछि ठूलो संख्यामा विस्तार गरिएका पद समायोजन गर्ने कदमका रूपमा अर्थ्याइएको रोयटर्सले जनाएको छ । त्यो बेला अनलाइन सपिङको बजार तीव्र बढेकाले धेरै नियुक्ति गरिएको अमेजनको दाबी छ ।
तथापि कम्पनीले अनलाइन इकाइबाट मात्र नभएर अमेजन वेब सर्भिस, अलेक्स भ्वाइस एसिस्टेन्ट, प्राइम भिडियो, डेलिभरी, विज्ञापनलगायत इकाइबाट पनि कर्मचारी निष्कासन गरेको रोयटर्सले जनाएको छ । कम्पनीमा हाल १५ लाख ८० हजार कर्मचारी कार्यरत छन् ।
अमेजन मात्र होइन, केही वर्षयता अन्य ठूला प्रविधि कम्पनीहरूले पनि धमाधम कर्मचारी हटाउँदै आएका छन् । यसलाई उनीहरूले ‘नियमित पुनःसंरचना’ भन्दै आएका छन् । माइक्रोसफ्टले सन् २०२५ मा विभिन्न शाखा र प्रोडक्सन युनिटबाट करिब ९ हजार कर्मचारी हटाएको थियो । टाइम्स अफ इन्डियाका अनुसार इन्टेलले पनि लगभग २२ हजार कर्मचारी केही वर्षभित्रै कटौती गरेको छ । कम्पनीले यसलाई आफ्नो सेमिकन्डक्टर व्यवसायको पुनःसंरचना गर्ने प्रयासका रूपमा सार्वजनिक गरेको छ ।
मेटाले पनि आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) र रियालिटी ल्याब्स जस्ता विभागमा हजारौँ रोजगारी घटाउँदै लगेको रोयटर्सको रिपोर्ट छ । गुगलले विभिन्न विभागमा सयौं कर्मचारी कटौती गर्दै एआई र क्लाउडमा पुनः लगानी गरिरहेको छ । समग्रमा, सन् २०२५ मा विश्वभर प्रविधि क्षेत्रका १ लाखभन्दा बढी कर्मचारी जागिरबाट निकालिएका थिए । यस्तो कटौतीले अमेरिकी, क्यानडा, भारत र युरोपका प्रविधि क्षेत्रमा कार्यरत पेसाकर्मीमाथि गम्भीर प्रभाव पारेको बिजिनेस टुडेको अनुमान छ ।
विश्लेषकहरूको धारणामा अहिलेको छाँटकाँटको लहर वित्तीय दबाबको परिणाम मात्रै नभएर प्रविधि र एआईकेन्द्रित पुनःसंरचनाको संकेत पनि हो । ब्लुमबर्गमा विश्लेषक रोजर ली भन्छन्, ‘कम्पनीहरूले एआई र अटोमेसनमा लगानी बढाउन पुराना, म्यानुअल र एआईले गर्न सक्ने भूमिका घटाइरहेका छन् । यसले सामान्य र नियमित प्रशासनिक तथा सफ्टवेयर इन्जिनियरिङ जस्ता भूमिकामा प्रतिस्थापनको जोखिम बढाएको छ ।’
केही सुरुवाती तहका कर्मचारीलाई एआई टुलहरूले प्रतिस्थापन गर्न सक्ने र त्यसले रोजगारीको संरचना नै बदलिरहेको कतिपय श्रमबजार विज्ञहरूको भनाइ छ । म्याकेन्जी ग्लोबलको एक अध्ययनले सन् २०३० सम्ममा एआईका कारण झन्डै ८० करोड रोजगारी प्रतिस्थापन हुने जोखिममा रहेको उल्लेख गरेको छ । तथापि एआईले नै हाल १३ लाख नयाँ रोजगारी सिर्जना गरिसकेको लिङडइनको डेटालाई उद्धृत गर्दै विश्व आर्थिक मञ्चले जनाएको छ । एआई इन्जिनियर र डेटाको काम गर्नेहरूको माग बढिरहेको मञ्चको जनवरी १५ को रिपोर्टमा उल्लेख छ ।
सन् २०२५ मा प्रकाशित विश्व आर्थिक मञ्चको ‘द फ्युचर अफ जब्स रिपोर्ट’ मा यस दशकभित्र १७ करोड नयाँ रोजगारी सिर्जना हुने भनिएको छ । मूलतः प्रविधि, नवीकरणीय एवं स्वच्छ ऊर्जा, आर्थिक र जनसांख्यिक परिवर्तनमा आधारित नयाँ रोजगारीहरूले विश्वव्यापी श्रम बजारकै पुनःसंरचना गरिरहेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ । ‘नयाँ सिर्जना भएका रोजगारीहरू विद्यमान रोजगारीको १४ प्रतिशत हुनेछ,’ प्रतिवेदनमा भनिएको छ, ‘यही क्रममा ९ करोड २० लाख रोजगारी प्रतिस्थापन हुँदै छन् ।’
यही सन्दर्भमा, अमेजन, पिन्टरेस्ट, मेटा, माइक्रोसफ्टलगायत कम्पनीहरू निरन्तर कर्मचारी कटौतीको तयारीमा रहेकाले सन् २०२६ मा पनि यो क्रम जारी रहने अनुमान गरिएको छ । सन् २०२५ मा एआईका कारण रोजगारी गुमाउनेहरूमध्ये ५ देखि १० प्रतिशत भारतका रहेको केही रेडिट पोस्टमा दाबी गरिए पनि त्यसको स्वतन्त्र पुष्टि भने हुन सकेको छैन ।
