— गत महिना काराकासमा भेनेजुएलाका राष्ट्रपति निकोलस मदुरो र उनकी श्रीमतीलाई नियन्त्रणमा गरिएको सैन्य अपरेशनमा पेन्टागनले एन्थ्रोपिकको आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) प्रणाली ‘क्लउड’ प्रयोग गरेको द वाल स्ट्रिट जर्नल र रोयटर्सका छुट्टाछुट्टै रिपोर्टहरूले खुलासा गरेका छन् ।
यसलाई सक्रिय सैन्य कारबाहीमा अमेरिकी एआई प्रणाली प्रयोग गरिएको र विश्वभरका भूराजनीतिक तनावमा बढ्दो एआई प्रयोग बलियो उदाहरणमध्ये एकका रूपमा हेरिएको छ ।
वालस्ट्रिट जर्नलमा प्रकाशित एक रिपोर्टका अनुसार अमेरिकी रक्षा मन्त्रालयले अपरेशनको तयारीका क्रममा एकदमै ठूलो मात्रामा संकलित गुप्तचर सूचनाको विश्लेषण र संश्लेषण गर्न क्लउडको सहारा लिएको थियो । भूउपग्रह तस्बिर, जासूसी उपकरणको प्रयोगबाट थुपारिएका सञ्चार सामग्री तथा अन्य अति गोप्य डेटा स्ट्रिमहरू विश्लेषण गरी मदुरोको गतिविधि, सम्बन्धित दैनिक जीवनको ढाँचा र सम्भावित स्थानहरू पहिचान गर्न एआई प्रयोग गरिएको रिपोर्टमा उल्लेख छ ।
रिपोर्टअनुसार उक्त प्रणालीलाई स्वचालित रूपमा आक्रमणको स्थान छनोट वा आक्रमणका लागि स्वीकृति दिनका लागि प्रयोग गरिएको थिएन, बरु निर्णय प्रक्रियाको गति बढाउन अधिकारीहरूको सहयोगी उपकरणका रूपमा प्रयोग गरिएको थियो ।
रोयटर्सले पनि वालस्ट्रिट जर्नलको रिपोर्ट उद्धृत गर्दै समाचार प्रकासित गरेको छ । अमेरिकी उच्च अधिकारीहरूले एन्थ्रोपिकद्वारा विकसित एआई प्रणाली अपरेशनका क्रममा प्रयोग गरिएको पुष्टि गरेका छन् । तर सो परिचालनबारे विस्तृत विवरण दिन अस्वीकार गरेका छन् ।
रोयटर्सले जनाएअनुसार, पेन्टागनले यसलाई उन्नत एआई प्रविधिहरूलाई गुप्तचर र योजना प्रक्रियामा समावेश गर्ने व्यापक प्रयासको एक हिस्साको रूपमा व्याख्या गरेको छ । यद्यपि, अन्तिम निर्णय र प्रमुख आदेश मानव सैन्य अधिकारीहरूले नै लिएको स्पष्ट पारेको छ ।
वालस्ट्रिट जर्नलका अनुसार मदुरोको उपस्थितिको पुष्टि गर्न काराकास अपरेशनमा ठूलो संख्यामा मानवलगायत अन्य प्रविधिमार्फत् गुप्तचर सामग्री संकलन र कमान्डो सैनिक प्रमुख स्थानहरूमा परिचालन गरिएका थिए । एआईको सहायतामा गरिएको विश्लेषणले कैयौं डेटा फिडहरू क्रस-रेफरेन्स गर्न र गुप्तचर पुष्टि गर्न लाग्ने समय छोट्याउन प्रमुख भूमिका खेलेको बताइएको छ । रिपोर्टका अनुसार अधिकारीहरूले एआई प्रणालीका कारण परम्परागत विधिबाट मात्र सम्भव नहुने गतिमा सूचना प्रशोधन गर्न विश्लेषकहरूलाई सहयोग गरेको बताएका छन् ।
सान फ्रान्सिस्कोमा अवस्थित एआई कम्पनी एन्थ्रोपिकले यसअघि आफ्ना मोडेलहरूको सैन्य प्रयोगबारे निश्चित शर्तहरू रहेकोमा जोड दिँदै आएको थियो । कम्पनीले आफ्ना प्रणालीहरू प्रत्यक्ष युद्ध नियन्त्रणभन्दा विश्लेषण र सारांश तयार पार्ने कार्यका लागि डिजाइन गरिएको बताएको छ ।
तर पेन्टागन वा एन्थ्रोपिकले उक्त सहकार्यको वित्तीय विवरण सार्वजनिक गरेका छैनन् । अमेरिकी रक्षा र सैन्य क्षेत्रमा पछिल्ला वर्षहरूमा एआई आधुनिकीकरण सम्बन्धी प्रयासका लागि अर्बौं डलर विनियोजन गरिएको छ । समाचारहरूका अनुसार लगभग १४ अर्ब अमेरिकी डलर यही एक आर्थिक वर्षका लागि माग भएको छ ।
यो खुलासाले एआई प्रयोगात्मक रक्षा कार्यक्रमबाट वास्तविक युद्ध वा सैन्य परिचालनतर्फ बढ्दै गरेको तथ्य थप स्पष्ट बनाएको छ । अमेरिकाले यसअघि ‘प्रोजेक्ट माभेन’ जस्ता प्रयासमार्फत आतंकवादविरुद्धका कारबाहीमा ड्रोन फुटेज विश्लेषण गर्न मेसिन लर्निङ प्रणाली प्रयोग गरेको थियो । इजरायलले पछिल्ला द्वन्द्वहरूमा आक्रमणको योजना र लक्ष्यसम्बन्धी डेटा प्रशोधन गर्न एआई उपकरण प्रयोग गरेको स्वीकार गरेको छ । युक्रेनले सैनिक गतिविधि ट्र्याक गर्न एआई-इन्ह्यान्स्ड तस्बिर विश्लेषण प्रणाली प्रयोग गरेको स्वीकारेको छ ।
यी सबैको अहिलेसम्म उपलब्ध व्याख्याहरूमा सम्बन्धित सरकारहरूले एआईलाई मानव निर्णय प्रक्रियाको प्रतिस्थापन होइन, काम छिटो बनाउने उपकरणका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन् । पछिल्लो प्रवृत्तिले आधुनिक युद्धमा सूचना विश्लेषण गतिलाई निर्णायक मानिने तहको व्यापक परिवर्तनको संकेत गरेको छ । रक्षा र सैन्य विश्लेषकहरूका अनुसार समकालीन युद्धभूमिमा उपग्रह, ड्रोन, साइबर निगरानी र सञ्चार जासूसीबाट उत्पन्न हुने विशाल डेटाबाट आउने परिमाण मानवले वास्तविक समयमा प्रशोधन गर्न सक्ने क्षमताभन्दा धेरै माथि छ । एआई प्रणालीहरू गुप्तचर प्रक्रियामा समावेश हुँदा विश्लेषणको झमेलालाई घण्टाबाट मिनेटमा झार्न सकिने बताइन्छ ।
तर, व्यावसायिक रूपमा उपलब्ध चलेका मोडेलहरूलाई संवेदनशील सैन्य कारबाहीमा प्रयोग गरिँदा निगरानी र नियमनसम्बन्धी प्रश्नहरू पनि उठेका छन् । वालस्ट्रिट जर्नलका अनुसार पेन्टागनले अति संवेदनशील कार्यमा लार्ज ल्यांग्वेज मोडेलहरू कसरी प्रयोग गर्न सकिन्छ भन्ने परीक्षण गर्न अग्रणी एआई कम्पनीहरूसँग पाइलट कार्यक्रमहरू विस्तार गर्दै आएको छ ।
