— अमेरिका–इजरायल र इरानबीच युद्ध चर्कंदै जाँदा पश्चिम एसियामा रहेका नेपाली श्रमिकको सुरक्षा चिन्ता बढेको छ । यूएईमा इरानले गरेको ड्रोन हमलामा परी १७ फागुनमै एक नेपालीको मृत्यु भएको थियो, त्यसयता १५ नेपाली घाइते भइसकेका छन् ।
अमेरिकाले इरानमाथि हमला बढाइरहँदा इरानले पनि संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई), कतार, बहराइन, कुवेत र ओमानमा मिसाइल र ड्रोन आक्रमण तीव्र पारेको छ । ती मुलुक नेपाली श्रमिकको प्रमुख गन्तव्य हुन् । यूएईमा १५ घाइते भएको जनाए पनि परराष्ट्र मन्त्रालयले उनीहरूको विवरण सार्वजनिक गरेको छैन ।
‘१५ जना सामान्य घाइते भएका हुन् । धेरैजसो सामान्य उपचारपछि अस्पतालबाट फिर्ता भइसकेका छन्,’ परराष्ट्र मन्त्रालयको पश्चिम एसिया महाशाखाका प्रमुख रामकाजी खड्काले भने, ‘धेरैजसो यूएईको विमानस्थलमा रहेका ट्रन्जिट यात्रु घाइते भएका थिए । उनीहरू सबै आफ्नो गन्तव्यमा पुगिसकेका छन् ।’
घाइतेमध्ये दुई जना नेपाली श्रमिक सामान्य उपचारपछि आफ्नो क्याम्पमा फर्किसकेको यूएईस्थित नेपाली दूतावासले जनाएको छ । अमेरिका–इरान युद्धबाट प्रत्यक्ष रूपमा प्रभावित १० देशमा काम गरिरहेका नेपालीको संख्या १७ लाख २८ हजार रहेको नेपाली दूतावासहरूले जनाएका छन् । यसमध्ये बुधबारसम्म ६५ हजार २ सय ८५ नेपालीले आफ्नो विवरण कन्सुलर विभागको अनलाइन फाराम भरेका छन् ।
कन्सुलर विभागले नेपालीको अवस्था पहिचान गर्न र अवस्था हेरी प्राथमिकताका आधारमा उद्धार तथा आवश्यक सहजीकरण गर्न भन्दै अनलाइन दर्ता गर्नुपर्ने संयन्त्र बनाएको छ । यसमा हालसम्म ५ हजार जनाले आफूहरू असुरक्षित भएको भन्दै अनलाइन दर्ता गरेका छन् ।
‘हामीले अवस्था हेर्न सुरक्षित र असुरक्षित भनेर अनलाइन फाराममा राखेका छौं । त्यसमा असुरक्षित भन्नेहरू ५ हजार पुगेका छन्,’ परराष्ट्र प्रवक्ता लोकबहादुर पौडेल क्षेत्रीले भने, ‘जसले आफूलाई असुरक्षित भनेर हामीलाई सूचना दिनुभएको छ, सम्बद्ध देशका दूतावासमार्फत उहाँहरूको अवस्था पहिचान गर्ने काम भइरहेको छ ।’ कतिखेर के हुन्छ भनेर अनुमान गर्न कठिन भइरहेको बहराइनको ठूलो तेलखानी वाप्को परियोजनामा कार्यरत लमजुङका गिरेन्द्र गुरुङले बताए ।
उनलाई यो युद्ध जमिनमा भन्दा आकाशमा मात्रै भइरहेको होला जस्तो लाग्थ्यो । यूएईमा हालसम्म एक नेपालीसहित ६ जनाको मृत्यु भइसकेको छ । ‘लगातार मिसाइल र ड्रोन आक्रमण भइरहँदा जोखिम बढिरहन्छ,’ दुबईमा कार्यरत सुनील तामाङले भने, ‘यूएईको निस्तेज बनाउने प्रणाली हेर्दा सुरक्षित त भइन्छ । तर, पूरै सुरक्षित भइन्छ भनेर ढुक्क हुने अवस्था छैन ।’
इरानी आक्रमणमध्ये करिब ४० प्रतिशत ऊर्जा पूर्वाधारमा केन्द्रित रहेको कतारका प्रधानमन्त्री तथा परराष्ट्रमन्त्री मोहम्मद बिन अब्दुल रहमान बिन जासिम अल–थानीले बताए । ‘३५ प्रतिशत आक्रमण सैन्य संरचनालक्षित छन् । बाँकी २५ प्रतिशत आक्रमण सर्वसाधारणको आवासतर्फ छ,’ स्थानीय सञ्चारमाध्यमसँग उनले भनेका छन्, ‘खानेपानी ट्यांकीसमेत निसानामा पारिएको छ । यी संरचनामाथि आक्रमण गरेर उनीहरू के हासिल गर्न चाहन्छन् ?’ यी संरचनामा नेपालीसहितका आप्रवासी श्रमिक कार्यरत छन् ।
‘जबसम्म खतराको सूचना आउँदैन, तबसम्म यहाँ केही भएको छैन जस्तो लाग्छ । जब मोबाइलमा खतराको सूचना आउँछ । त्यसपछि कहाँ जाऊँ, कसो गरौं हुन्छ,’ कतारमा कार्यरत नेपाली रिजवन अन्सारीले भने, ‘केहीबेरमा आकाशबाट ठूलो–ठूलो आवाज आउँछ । मिसाइलको टुक्रा झरेर कता आगो लाग्ने हो भनेर चिन्ता लाग्छ ।’
तत्काल उद्धार गर्नुपर्ने अवस्था छैन : परराष्ट्र यसैबीच पश्चिम एसियामा जारी तनावबाट प्रभावित नेपालीलाई उद्धार गर्न इमर्जेन्सी रेस्पोन्स टिम बनाएर काम गरिरहेको परराष्ट्र मन्त्रालयले बताएको छ । परराष्ट्र सचिव अमृतकुमार राईको अध्यक्षतामा टिम बनाइएको मन्त्रालयको भनाइ छ । यसले पश्चिम एसियामा बढ्दो तनावको दैनिक विश्लेषण गर्ने, दूतावासबाट नियमित अपडेट लिने काम गरिरहेको बताइएको छ ।
खाडी युद्धमा नेपाली श्रमिक निसानामा नरहेको परराष्ट्रमन्त्री बालानन्द शर्माले जनाए । ‘युद्ध लम्बिँदै गए पनि हाम्रा नागरिक सिधै निसानामा छैनन्,’ उनले भने, ‘इरानको मिसाइल अमेरिकी बेस क्याम्पमा टार्गेट गरिएको छ ।’ खाडी क्षेत्रमा कार्यरत नेपाली श्रमिकलाई सुरक्षाकै दृष्टिकोणबाट तत्काल उद्धार गरेर ल्याउनुपर्ने अवस्था आइनसकेको परराष्ट्र मन्त्रालयको भनाइ छ ।
‘अहिलेसम्मको हाम्रो विश्लेषणअनुसार जीवनमाथिको जोखिम उत्पन्न भएर उद्धार गरेर ल्याइहाल्नुपर्ने अवस्था छैन,’ परराष्ट्र मन्त्रालयमा बुधबार आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा परराष्ट्र सचिव राईले भने, ‘कोही चिन्तित नहुनुहोला । विचलित नहुनुहोला ।’ पश्चिमा मुलुकले विशेष कारणवश मात्रै आफ्नो नागरिकलाई उद्धार गरे पनि श्रमिक पठाउने देशबाट कुनै उद्धार नभएको राईले जनाए । ‘हामीजस्ता श्रमिक पठाउने बंगलादेश, भारत, पाकिस्तान, श्रीलंकाजस्ता देशबाट उद्धार सुरु भएको छैन,’ उनले भने, ‘उद्धार नै गर्नुपर्ने अवस्था आए नेपाल सरकार सक्षम छ । आवश्यक परेमा जहाज भाडामा लिएर भए पनि उद्धार गर्छौं ।’
