: मध्यपूर्वमा रहेका अमेरिकी सैन्य अड्डाहरूमा इरानका आक्रमणका कारण युद्धको पहिलो दुई हप्तामा करिब ८०० मिलियन डलर (झण्डै ७५ अर्ब २० करोड रुपैयाँ) बराबरको क्षति भएको एक नयाँ विश्लेषणले देखाएको छ ।
सेंटर फर स्ट्राटेजिक एन्ड इन्टरनेशनल स्टडिजको रिपोर्ट र बीबीसीको विश्लेषण अनुसार, यो क्षतिको ठूलो हिस्सा पहिलो हप्तामै भएको थियो, जब अमेरिका र इजरायलले युद्ध सुरु गरेपछि इरानले जवाफी आक्रमण गरेको थियो । क्षेत्रमा अमेरिकी स्रोतहरूमा इरानी आक्रमणबाट भएको कुल क्षतिको पूरा चित्र अझै स्पष्ट छैन ।
तर अमेरिकी सैन्य संरचनामा अनुमानित ८० करोड डलरको क्षतिले देखाउँछ कि संघर्ष लम्बिँदै जाँदा अमेरिकाले ठूलो मूल्य चुकाउनु परेको छ । यस अध्ययनका सह–लेखक तथा CSIS का वरिष्ठ सल्लाहकार मार्क क्यान्सियनले भने, ‘क्षेत्रमा अमेरिकी अड्डाहरूलाई भएको क्षति कम आँकिएको हुन सक्छ । यद्यपि यो धेरै व्यापक देखिन्छ, पूर्ण विवरण नआएसम्म वास्तविक कुल क्षति थाहा पाउन सकिँदैन ।’
टिप्पणीको अनुरोधमा अमेरिकी रक्षा विभागले बीबीसीलाई यो युद्धको नेतृत्व गरिरहेको यूएस सेन्ट्रल कमान्डतर्फ पठायो, तर त्यहाँका अधिकारीहरूले प्रतिक्रिया दिन अस्वीकार गरे ।
कहाँ–कहाँ क्षति ?
इरानका जवाफी आक्रमणहरूमा जोर्डन, संयुक्त अरब इमिरेट्स तथा मध्यपूर्वका अन्य देशहरूमा रहेका अमेरिकी एयर डिफेन्स र स्याटेलाइट सञ्चार प्रणालीहरूलाई निशाना बनाइएको थियो । सबैभन्दा ठूलो क्षति जोर्डनको एक एयर बेसमा थाड मिसाइल डिफेन्स प्रणालीसँग सम्बन्धित अमेरिकी रडारमा आक्रमण हुँदा भएको थियो ।
CSIS ले रक्षा विभागका बजेट कागजातहरूको समीक्षा गरेको छ, जसअनुसार AN/TPY–२ रडार प्रणालीको मूल्य करिब ४८५ मिलियन डलर छ । यी प्रणालीहरू लामो दूरीबाट ब्यालिस्टिक मिसाइल रोक्न प्रयोग गरिन्छन् । इरानका आक्रमणहरूले क्षेत्रका अमेरिकी तथा अमेरिकी सेनाले प्रयोग गरिरहेका सैन्य अड्डाहरूका भवन, सुविधा र अन्य संरचनामा थप ३१० मिलियन डलर बराबरको क्षति पुर्याएको अनुमान छ ।
बीबीसी भेरिफाइले स्याटेलाइट तस्बिरहरूको विश्लेषण गर्दा इरानले कम्तीमा तीन एयर बेसमा पटक–पटक आक्रमण गरेको देखाएको छ । यसले इरानले विशेष अमेरिकी स्रोतहरूलाई लक्षित गरिरहेको संकेत दिन्छ । रिपोर्टका अनुसार रूसले क्षेत्रका अमेरिकी सैन्य गतिविधिसम्बन्धी गोप्य सूचना तेहरानसँग साझा गरेको छ ।
स्याटेलाइट तस्बिरहरूमा कुवेतको अली अल–सलीम बेस, कतारको अल–उदीद बेस र साउदी अरबको प्रिन्स सुल्तान एयर बेसमा ताजा क्षति देखिएको छ । फेब्रुअरी २८ मा राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इजरायलसँग मिलेर इरानमाथि आक्रमण सुरु गरेपछि हालसम्म १३ जना अमेरिकी सैनिकको मृत्यु भएको छ । अमेरिकास्थित ह्युमन राइट्स एक्टिभिस्ट्स न्यूज एजेन्सी अनुसार कुल मृतक संख्या करिब ३२०० पुगेको छ, जसमा १४०० सर्वसाधारण छन् ।
ट्रम्पले भनेका छन् कि अमेरिका इरानको परमाणु कार्यक्रम समाप्त गर्ने, यसको परम्परागत सैन्य क्षमता कमजोर पार्ने र क्षेत्रका प्रोक्सी समूहहरूलाई दिइने समर्थन रोक्ने लक्ष्यतर्फ अघि बढिरहेको छ । शुक्रबार ह्वाइट हाउसमा उनले भने, ‘हामी इरानमा अत्यन्त राम्रो गरिरहेका छौं ।’ तर युद्धका कारण होर्मुज स्ट्रेट लगभग बन्द हुने अवस्था, संघर्ष कति लामो हुन्छ भन्ने अनिश्चितता, र के अमेरिका भू–सेना पठाउने हो भन्ने प्रश्नहरूले विश्व अर्थतन्त्रमा असर परेको छ ।
रडार मुख्य निशाना
स्याटेलाइट तस्बिरहरूको विश्लेषणमा अमेरिकी कम्पनीहरूले तस्बिर सार्वजनिक गर्न लगाएको प्रतिबन्धका कारण केही अवरोध आएको छ । तथापि, इरानका जवाफी कारबाहीहरूमा अमेरिकी सैन्य हितविरुद्ध केही ढाँचा (प्याटर्न) देखिएका छन् ।
बहराइनस्थित अमेरिकी नौसैनिक अड्डामा गरिएको प्रारम्भिक आक्रमणसँगै रडार र स्याटेलाइट प्रणालीहरू निशानामा परेका थिए, जसले आधुनिक सैन्य कारबाहीमा आँख र कानको भूमिका खेल्छन् । स्याटेलाइट तस्बिरहरूले कम्तीमा दुई वटा रेडोम (संवेदनशील उपकरणलाई ढाक्ने सुरक्षात्मक संरचना) नष्ट भएको पुष्टि गरेका छन् । भित्री प्रणालीहरू पनि क्षतिग्रस्त भएको सम्भावना छ, तर पूर्ण मूल्याङ्कन गर्न सकिएको छैन ।
कुवेतको क्याम्प अरिफजान र साउदी अरबको प्रिन्स सुल्तान एयर बेसमा रहेका रडार साइटहरूलाई पनि निशाना बनाइएको थियो, जहाँ अमेरिकी विमानहरू तैनाथ छन् । पछिल्ला तस्बिरहरूमा थाड प्रणालीको रडार भागबाट धुवाँ उठेको देखिन्छ । यूएई र जोर्डनमा रहेका अमेरिकी अड्डाहरूमा थाड प्रणालीलाई अझ व्यापक क्षति पुगेको छ । यसको लागत स्पष्ट छैन। यी प्रणाली कमजोर भएपछि अमेरिकाले दक्षिण कोरियाबाट केही थाड उपकरणहरू मध्यपूर्वमा पुनः तैनाथ गरेको बताइएको छ ।
इरानका आक्रमणबाट भएको क्षति यो युद्धमा अमेरिकाले गरेको कुल खर्चको सानो अंश मात्र हो । रिपोर्ट अनुसार रक्षा विभागका अधिकारीहरूले कांग्रेसलाई बताएअनुसार युद्धका पहिलो ६ दिनमै ११.३ अर्ब डलर खर्च भएको थियो । CSIS अनुसार पहिलो १२ दिनमा यो खर्च १६.५ अर्ब डलर पुगेको छ । पेन्टागनले यस युद्धका लागि थप २०० अर्ब डलर बजेट माग गरेको छ । रक्षा मन्त्री पिट हेगसेथले भने, ‘यो रकम परिवर्तन हुन सक्छ । खराब तत्वहरूलाई रोक्न खर्च लाग्छ ।’
