अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले पोल्याण्डमा थप ५ हजार अमेरिकी सैनिक परिचालन गर्ने अप्रत्याशित घोषणा गरेका छन्। युरोपबाट अमेरिकी सैन्य उपस्थिति कटौती गर्ने पूर्वघोषित योजनाहरूका बीच बिहीबार राति सामाजिक सञ्जालमार्फत गरिएको यो घोषणाले नेटो सहयोगी राष्ट्रहरू र स्वयं अमेरिकी रक्षा मन्त्रालय (पेन्टागन) भित्र ठूलो तरङ्ग पैदा गरिदिएको छ।
राष्ट्रपति ट्रम्पले पोल्याण्डका भर्खरै निर्वाचित दक्षिणपन्थी राष्ट्रपति कारोल नावरोकीसँगको आफ्नो व्यक्तिगत मित्रता र सम्बन्धका आधारमा यो निर्णय लिएको स्पष्ट पारेका छन्। यो कदमले ट्रम्प प्रशासनको ‘अमेरिका फस्ट’ कूटनीति, नेटोप्रतिको उसको दीर्घकालीन प्रतिबद्धता र युरोपेली सुरक्षा रणनीतिमा बढ्दो अस्थिरतालाई पुनः सतहमा ल्याएको छ।
राष्ट्रपति ट्रम्पले आफ्नो सामाजिक सञ्जालमा लेखेका छन्,’पोल्याण्डका नवनिर्वाचित राष्ट्रपति कारोल नावरोकीको सफल निर्वाचन, जसलाई समर्थन गर्न पाउँदा मलाई गर्व लागेको थियो र उनीसँगको हाम्रो सम्बन्धका आधारमा संयुक्त राज्य अमेरिकाले पोल्याण्डमा थप ५ हजार सैनिक पठाउने घोषणा गर्न पाउँदा म खुसी छु।’
यो घोषणाको पोल्याण्डका राष्ट्रपति नावरोकीले तत्कालै स्वागत गरेका छन्। उनले सामाजिक सञ्जालमा लेखेका छन्,’राम्रा गठबन्धनहरू ती हुन् जुन सहकार्य, आपसी सम्मान र हाम्रो साझा सुरक्षाप्रतिको प्रतिबद्धतामा आधारित हुन्छन् ।’
त्यसैगरी, पोल्याण्डका परराष्ट्रमन्त्री रादेक सिकोर्सकीले पनि शुक्रबार यस निर्णयको स्वागत गर्दै यसले पोल्याण्डमा अमेरिकी सेनाको उपस्थितिलाई पुरानै स्तरमा कायम राख्ने सुनिश्चित गरेको बताएका छन्। विशेषगरी छिमेकी युक्रेनमा रुसको युद्ध निरन्तर जारी रहेको र ट्रम्प प्रशासनले युद्धविरामका लागि मध्यस्थता गर्ने प्रयासहरू ठप्प पारेको अवस्थामा पोल्याण्डले अमेरिकी सैनिकहरूको व्यवस्थापनका लागि ठूलो आर्थिक योगदान गरिरहेको सन्दर्भमा यो निर्णयले वारसालाई केही राहत दिएको छ ।
यो नयाँ घोषणाले अमेरिकी कूटनीतिमा ठूलो विरोधाभास देखाएको छ। पेन्टागनले भर्खरै मात्र युरोपमा रहेका आफ्ना चारवटा कम्ब्याट ब्रिगेडलाई घटाएर तीनवटा बनाउने र पोल्याण्डतर्फको सैन्य परिचालन रद्द गर्ने योजना सार्वजनिक गरेको थियो। तर ट्रम्पको यो ट्वीटले उक्त योजनालाई उल्टाइदिएको छ।
यसअघि, जर्मनीका चान्सलर फ्रेडरिक मर्जसँगको विवादपछि ट्रम्पले जर्मनीबाट ५ हजार सैनिक फिर्ता बोलाउने घोषणा गरेका थिए। चान्सलर मर्जले इरानी वार्ताकारहरूद्वारा वासिङ्टन ‘अपमानित’ भएको टिप्पणी गरेपछि आक्रोशित बनेका ट्रम्पले पछि भनेका थिए, ‘हामी ५ हजार भन्दा अझ बढी (सैनिक) कटौती गर्नेछौँ।’
जर्मनीबाट कटौती गरिएकै सैनिकहरूलाई पोल्याण्ड पठाइन लागिएको हो वा यो पूर्ण रूपमा नयाँ टोली हो भन्नेबारे स्वयं अमेरिकी रक्षा अधिकारीहरू नै अन्योलमा छन्। समाचार एजेन्सी एपीसँग कुरा गर्दै एक अमेरिकी रक्षा अधिकारीले भनेका छन्, ‘हामीले भर्खरैका दुई हप्ता पहिलो घोषणाको प्रतिक्रियाको तयारीमा बिताएका थियौँ। यो नयाँ घोषणाको अर्थ के हो भन्ने हामीलाई पनि थाहा छैन।’
राष्ट्रपति ट्रम्पले विगत केही महिनादेखि नेटो सहयोगी राष्ट्रहरूले आफ्नो रक्षा बजेट पर्याप्त नबढाएको भन्दै निरन्तर आलोचना गरिरहेका छन्। पछिल्लो समय मध्यपूर्वमा जारी इजरायल-अमेरिका र इरानबीचको युद्धलाई लिएर युरोपेली देशहरूले अमेरिकी नीतिको आलोचना गरेपछि र यस युद्धमा प्रत्यक्ष रूपमा सामेल हुन अस्वीकार गरेपछि ट्रम्प थप चिढिएका छन्। सहयोगी देशहरूले युद्धमा साथ नदिए अमेरिका नेटोबाटै बाहिरिन सक्ने धम्की समेत उनले दिँदै आएका छन्।
यसै सन्दर्भमा, शुक्रबार स्वीडेनमा आयोजना हुन लागेको नेटो विदेश मन्त्रीहरूको बैठकको पूर्वसन्ध्यामा अमेरिकी विदेश मन्त्री एन्टोनी ब्लिन्केनका उत्तराधिकारी मार्को रुबियोले अमेरिकी असन्तुष्टि प्रष्ट पारेका छन्। बैठकअघि सञ्चारकर्मीहरूसँग कुरा गर्दै रुबियोले भनेका छन्,’कुनै पनि गठबन्धन जस्तै, यो यसमा संलग्न सबैका लागि राम्रो हुनुपर्छ। अपेक्षाहरू के हुन् भन्ने कुराको स्पष्ट बुझाइ हुन आवश्यक छ।’
युरोपेली देशहरूको भूमिकाप्रति राष्ट्रपति ट्रम्पको निराशाबारे स्पष्ट पार्दै उनले थपेका छन्,’राष्ट्रपति (ट्रम्प) का विचारहरू, र स्पष्ट भन्नुपर्दा हाम्रा केही नेटो सहयोगीहरू र मध्यपूर्वमा हाम्रा सैन्य अपरेसनहरूप्रति उनीहरूको प्रतिक्रियालाई लिएर भएको निराशा राम्ररी दस्तावेजीकरण गरिएको छ – त्यसबारे छलफल हुनैपर्छ। तर त्यो विषय आजै समाधान वा सम्बोधन हुने छैन।’
अमेरिकी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता टमी पिगोटले पनि रुबियोले नेटो बैठकमा सहयोगी राष्ट्रहरूले रक्षा खर्च बढाउनुपर्ने र बढी जिम्मेवारी काँधमा लिनुपर्ने विषयलाई जोडदार रूपमा उठाउने जानकारी दिएका छन्।
ह्वाइट हाउसबाट आउने यस्ता अस्थिर र विरोधाभासी निर्णयहरूले युरोपेली साझेदारहरूलाई आफ्ना रक्षा रणनीतिहरू तय गर्न कठिन बनाइदिएको छ। कुन क्षेत्र वा कुन सैन्य क्षमतालाई प्राथमिकता दिने भन्नेमा युरोपेली देशहरू अलमलिएका छन्।
नेटोका महासचिव मार्क रुट्टेले अमेरिकी राष्ट्रपतिको असन्तुष्टिलाई साम्य पार्न विगत केही महिनादेखि कडा प्रयास गरिरहेका छन्। उनले पोल्याण्डमा सैनिक थप्ने ट्रम्पको कदमको स्वागत त गरेका छन्, तर साथसाथै युरोप अब रक्षा मामिलामा अमेरिकासँगको परनिर्भरताबाट मुक्त हुनुपर्ने चेतावनी पनि दिएका छन्।
अहिले युरोपेली मुलुकहरू अमेरिकी रक्षा क्षमताको विकल्प खोज्न बाध्य त भएका छन्, तर यो प्रक्रिया अत्यन्तै सुस्त छ। मध्यपूर्वको युद्धका कारण युरोपेली अर्थतन्त्रमा धक्का लागेको छ, जसले गर्दा धेरै युरोपेली नेताहरूले अमेरिकाको विश्वसनीयतामाथि नै प्रश्न उठाउन थालेका छन्। यसबाहेक, डेनमार्कको स्वायत्त क्षेत्र ग्रीनल्याण्डलाई अमेरिकामा गाभ्ने ट्रम्पको पुरानो धम्की र दाबीले पनि युरोपेली राष्ट्रहरूलाई थप सशङ्कित बनाएको छ।
वासिङ्टनको पेन्टागनका वरिष्ठ अधिकारीहरूले ब्रसेल्सस्थित नेटो मुख्यालयमा युरोपेली सुरक्षाप्रति अमेरिकाको प्रतिबद्धता कायमै रहेको ब्रिफिङ गरिरहँदा, राष्ट्रपतिको एउटै ट्वीटले सम्पूर्ण रणनीतिक योजनालाई ओझेलमा पारिदिएको छ। ट्रम्पको यो अप्रत्याशित कदमले पोल्याण्डको सुरक्षालाई केही बल पुर्याए पनि समग्रमा यसले अमेरिका र उसका पश्चिमा सहयोगीहरूबीचको कूटनीतिक दूरी र असमझदारीलाई अझ बढाउने सङ्केत गरेको छ।
